Guarana veya Guaraná (IPA: [gu̯a.ra.'na], [gu̯a. ɾa.'na] veya [gu̯a. ɹa.'na]), Paullinia cupana (syn. P. crysan, P. sorbilis), Sapindaceae familyasından bir çalı veya küçük ağaçtır. Venezuela ve kuzey Brezilya'ya özgüdür. Guaraná meyvesinin tohumu termojenik ve diüretik özelliklere sahip bir uyarıcıdır.

Guaraná meyvesinin rengi turuncudan kırmızıya kadar değişir ve kısmen beyaz çekirdeklerle kaplı siyah tohumlar içerir. Meyve yarıldığında ortaya çıkan renk kontrastı gözbebeklerine benzetilmiştir; bu da bir efsanenin temelini oluşturmuştur (aşağıya bakınız).

Guaraná, Tupi ve Guaraní Brezilya kültüründe önemli bir rol oynamaktadır. 'Guaraná' ismi Tupi-Guarani dilindeki wara'ná kelimesinden türetilmiştir. Bu kabileler guaraná'nın büyülü olduğuna, bağırsak şikâyetlerini tedavi ettiğine ve yeniden güç kazanmanın bir yolu olduğuna inanırlardı. Ayrıca bir yılan tarafından öldürülen ve gözleri bu bitkiyi doğuran bir 'İlahi Çocuk' efsanesini anlatırlar.