Latin alfabesi

Orijinal Latin alfabesi

Romalılar tarafından kullanılan Latin alfabesi:

Yeni alfabe

Alfabenin modern versiyonu birçok dili yazmak için kullanılmaktadır. Hint-Avrupa dilleri, özellikle Batı Avrupa dilleri, çoğunlukla Latin alfabesi ile yazılır. Bu diller arasında Cermen dilleri (İngilizce, Almanca, İsveççe ve diğerlerini içerir) ve Roman dilleri (Fransızca, İspanyolca, İ48595talyanca, Portekizce ve diğerlerini içerir) yer alır. Elbette Yunanca ve Rusça gibi Latin alfabesini kullanmayan Hint-Avrupa dillerinin yanı sıra Vietnamca gibi Latin alfabesini kullanan Hint-Avrupa dışı diller de vardır.

Roma alfabesini kullanan neredeyse tüm diller, harflerin üstünde veya altında bulunan semboller olan aksan işaretlerini içerir. Bunlar tonlar ve telaffuz gibi şeyler için kullanılır. İngilizce, en azından yerel kelimeler için bu işaretlerden herhangi birine sahip olmayan tek büyük Avrupa dilidir. Diğer dillerden alınan sözcüklerde bazen doğru telaffuzu netleştirmek için aksan işaretleri kullanılır.

Temel alfabede aşağıdaki harfler kullanılır:

Roma alfabesi, onu kullanan bazı dillerdeki seslerden daha az harfe sahiptir. Bazı diller harf eksikliğini ă, â, á, é, í, î, ó, ẹ, ị, ọ, ụ, ã, ả, ẻ, ỉ, ỏ, ủ, ñ, č, ď, ě, í, ň, ř, š, ș, ť, ț, ú, ů, ž ve đ gibi diyakritik işaretler kullanarak telafi eder. Aslında bu, alfabelerindeki harf sayısını artırmaktadır. Bu karakterlerden bazılarını kullanan diller Fransızca, Çekçe, Lehçe, Magyar (Macarca), Romence, İspanyolca, Tagalog, Vietnamca, Esperanto ve Igbo'dur.

Birçok dil yazı sistemlerini Latin alfabesine çevirmiştir. Bazı ülkelerde Avrupalılar yerli halkın bu yazıyı kullanmasını sağladı. Vietnam dili Çince karakterlerle yazılmıştır ve chu nom adı verilen Çince tabanlı bir Vietnam yazı sistemi vardır. Çin yazısıyla ilgili sorun, bir kişinin gerçekten okuryazar olabilmesi için öğrenmesi gereken karakter sayısının çok fazla olmasıdır. Vietnam hükümeti 20. yüzyılın başlarında Latin alfabesine geçerek ülkedeki okuryazarlık oranını artırmayı hedeflemiştir. Vietnamlılar bağımsızlıktan sonra bile Latin alfabesini kullanmaya devam etmiştir çünkü öğrenilmesi Çince karakterlerden (chu nom) çok daha hızlıdır.

Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Osmanlı İmparatorluğu yıkılınca, Türk ülkelerinde Latin Alfabesi Türkiye'de Kemal Atatürk tarafından başlatıldı. Sovyetler Birliği dağıldığında, bazı küçük diller Latin alfabesini kullanmaya başladı. Şu anda Türkmenistan, Özbekistan ve Azerbaycan'da kullanılmaktadır. Kazakistan 2018 yılında Latin alfabesinin Kazak dilinin ana yazı sistemi haline geleceğini duyurdu.

Bir dilin yazım şeklinin Latin harflerine dönüştürülmesine romanizasyon denir. Dili konuşmayan birçok kişi, dili yazmanın normal yolu bu olmasa bile, kelimelerin kabaca nasıl ses çıkaracağını bilmek için romanize edilmiş bir versiyonu okur. Çince ve Japonca gibi bazı diller, bilgisayarda daha kolay yazılabilmeleri için kendi dillerinde Latin alfabesini kullanırlar. Çin anakarasında pinyin, Mandarin Çincesi için resmi romanizasyondur ve Çince karakterleri fonetik olarak yazarak bilgisayarda yazmak için kullanılır. Birçok Japon bilgisayarında Japoncayı bilgisayarda yazmak için kana klavyesi bulunsa da, Japonca Latin alfabesi kullanılarak da yazılabilir. IME (input method editor) adı verilen yazılım, Japonca'da romaji adı verilen Latin harflerini Japonca kana ve kanjiye dönüştürür.