Mukus (sümük) veya balçık, kaygan bir sıvıdır. Birçok canlı tarafından bir tür biyolojik kayganlaştırıcı olarak yapılır. Canlılarda, yağın makinelerde oynadığı rolü oynar.
Mukus esas olarak uzun zincirli karbonhidratlar olan polisakkaritlerden oluşur. Bu moleküller kuru olduklarında sert, ıslak olduklarında ise yapışkan ve kaygandır. Bakterilerden insanlara kadar her türlü organizmada bulunurlar.
Omurgalılarda mukus, mukoza zarları tarafından yapılır. Mukusta antiseptik enzimler (lizozimler gibi) ve immünoglobulinler (antijenler) bulunabilir. Bu mukusun önemli bir işlevi mantar, bakteri ve virüslerin neden olduğu enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaktır.
Mukus, memelilerde akciğer, bağırsak, genital, görsel ve işitsel sistemlerdeki epitel hücrelerini; amfibilerde epidermisi ve balıklarda solungaçları korur. Salyangozlar, sümüklü böcekler, hagfish ve bazı omurgasızlar da dış mukus üretir. Balçık, koruyucu işlevinin yanı sıra harekete yardımcı olur ve iletişimde rol oynar.
Mukus vücudun birçok yerinde üretilir. Tüm sindirim kanalı, burun ve cinsel organlar mukusu yüzeylere ileten mukus bezlerine sahiptir. Bu yüzeyler çoğunlukla iç yüzeylerdir, ancak bazı hayvanlarda mukus hayvanın dışını da kaplar. Sümüklü böcekler buna bir örnektir. Mukus bezleri ekzokrin bezlerdir, bu nedenle mukuslarını kanallar boyunca yüzeye geçirirler.
